Údarás na Gaeltachta (Amendment) Bill 2024: An Dara Céim Seanad Éireann — 2026-06-11 ============================================================ Shane Curley (FF), Cultural and Educational Panel Gabhaim buíochas leis an Aire as ucht teacht isteach inniu. Tá áthas orm an deis a bheith agam inniu labhairt ar an Dara Céim den Bhille um Údarás na Gaeltachta (Leasú), 2024. Ar an gcéad dul síos, ba mhaith liom fáilte a chur roimh an mBille seo. Is reachtaíocht thábhachtach é a dhéanfaidh athnuachan ar struchtúir dhaonlathacha Údarás na Gaeltachta agus a neartóidh an nasc idir pobail Ghaeltachta agus an eagraíocht atá freagrach as a bhforbairt eacnamaíoch, shóisialta agus chultúrtha. Le breis agus 40 bliain anuas, tá ról fíorthábhachtach ag Údarás na Gaeltachta i saol na Gaeltachta. Cuireann an eagras fostaíocht ar fáil, tacaíonn sé le fiontraíocht, cabhraíonn sé le forbairt pobail agus, thar aon ní eile, cabhraíonn sé leis na coinníollacha a chruthú a chuireann ar chumas daoine maireachtáil agus obair a dhéanamh ina bpobail féin trí mheán na Gaeilge. Ach, tá sé fíor freisin go bhfuil an Ghaeltacht athraithe go mór ó bunaíodh an t-údarás in 1980. Tá dúshláin nua os ár gcomhair anois: brú daonra i gceantair áirithe, easpa tithíochta, costais mhaireachtála níos airde, imirce daoine óga, agus an brú leanúnach atá ar úsáid laethúil na Gaeilge mar theanga phobail. Dá bhrí sin, ní mór dúinn a chinntiú go bhfuil na struchtúir rialachais atá againn oiriúnach don lá inniu agus don todhchaí. Ceann de na gnéithe is suntasaí den Bhille seo ná an cinneadh toghcháin dhíreacha chuig bord Údarás na Gaeltachta a athbhunú. Ba ghealltanas soiléir é seo sa chlár Rialtais agus creidim gur céim dhearfach é. Tá luach ar leith ag baint le daonlathas áitiúil agus le deis a thabhairt do phobail na Gaeltachta a gcuid ionadaithe féin a roghnú agus a gcuid tuairimí a chur in iúl go díreach trí phróiseas toghcháin. Leis an mBille seo, beidh deichniúr comhaltaí tofa ar bhord an údaráis agus seisear eile ceaptha ag an Aire. Cothromaíocht réasúnta í seo idir ionadaíocht dhaonlathach agus an gá atá ann scileanna agus saineolas ar leith a bheith ar fáil ar an mbord. Tá sé tábhachtach freisin go mbeidh ionadaíocht ag gach limistéar Gaeltachta ar an mbord nua. Is comhartha dearfach é sin do phobail bheaga Ghaeltachta a bhí buartha san am atá thart nach raibh a nguth le cloisteáil go láidir sa chóras. Fáiltím freisin roimh an bhforáil a bhaineann le bunú na gcoistí réigiúnacha. Tá sé tábhachtach go mbeidh na coistí sin ceangailte leis na grúpaí pleanála teanga atá ag obair ar an talamh cheana féin. Is iad na grúpaí sin a thuigeann na deiseanna agus na constaicí atá roimh phobail na Gaeltachta ó lá go lá. Mar urlabhraí ar oideachas agus ar an nGaeilge, ba mhaith liom a rá go bhfuil nasc láidir idir an Bille seo agus todhchaí na Gaeilge freisin. Ní leor labhairt faoin teanga mar ábhar cultúrtha amháin. Má táimid dáiríre faoi thodhchaí na Gaeilge, ní mór dúinn pobail inmharthana a chruthú agus a chothú. Ní féidir teanga phobail a chosaint mura bhfuil daoine in ann cónaí sa phobal sin. Ar an gcúis sin, tá fáilte ar leith le cur roimh an bhforáil a thugann cumhachtaí soiléire don údarás talamh atá faoina úinéireacht a úsáid chun tithe a thógáil. Tá géarchéim tithíochta ag dul i bhfeidhm ar phobail Ghaeltachta. Tá daoine óga atá ag iarraidh fanacht ina gceantair dhúchais ag streachailt le teach a cheannach nó a fháil ar cíos. Má chaillimid an chéad ghlúin eile de chainteoirí Gaeilge mar gheall ar easpa tithíochta, beidh tionchar tromchúiseach aige sin ar inmharthanacht na Gaeltachta amach anseo. Tá roinnt leasuithe sa Bhille seo freisin a bhaineann leis an bpróiseas pleanála teanga. Fáiltím roimh an gcinneadh a sholáthraíonn tréimhse níos soiléire do phleananna teanga agus a thugann solúbthacht níos fearr don chóras. Tá obair mhór déanta ag na heagraíochtaí pobail agus na grúpaí pleanála teanga le deich mbliana anuas. Tá saineolas luachmhar forbartha acu agus tá sé ciallmhar go mbeadh an cumas ann leanúnachas a choinneáil nuair atá dul chun cinn déanta. Tá fáilte freisin roimh an bhforáil a leathnaíonn an sainmhíniú maidir le bailte seirbhíse Gaeltachta agus a chuireann san áireamh bailte laistigh de 30 km ó limistéar pleanála teanga Ghaeltachta. I go leor cásanna, bíonn daoine sa Ghaeltacht ag brath ar bhailte seirbhíse d'obair, don oideachas, do chúram sláinte agus do sheirbhísí eile. Tá sé tábhachtach go n-aithníonn an reachtaíocht an réaltacht sin. Cuirim fáilte freisin roimh na leasuithe ar Acht na dTeangacha Oifigiúla. Tá sé suntasach go mbeidh ainmneacha comhlachtaí poiblí nuabhunaithe i nGaeilge amháin. Ní beart siombalach amháin é seo. Tá tábhacht ag baint leis an bhfeiceálacht atá ag an nGaeilge sa saol poiblí. Nuair a fheiceann saoránaigh an Ghaeilge á húsáid go nádúrtha agus go hiontaofa ag an Stát féin, cuireann sé sin le stádas na teanga agus le muinín inti. Fáiltím freisin roimh na leasuithe a bhaineann leis an sprioc de 20% d'earcaigh nua sa tseirbhís phoiblí a bheith inniúil sa Ghaeilge. Má táimid chun seirbhísí Gaeilge ar ardchaighdeán a chur ar fáil, ní mór dúinn an fhoireann a bheith againn chun na seirbhísí sin a sholáthar. Ar ndóigh, ní réiteoidh an Bille seo gach dúshlán atá roimh an nGaeltacht. Tá obair mhór fós le déanamh i réimsí na tithíochta, an oideachais, na seirbhíse poiblí, an iompair agus na forbartha eacnamaíochta. Tá sé ríthábhachtach go leanfaidh an Rialtas ag déanamh infheistíochta i mbonneagar agus i ndeiseanna fostaíochta sna ceantair Ghaeltachta, ach creidim go láidir gur céim chun cinn é an Bille seo. Tugann sé guth níos láidre do phobal na Gaeltachta. Neartaíonn sé an nasc idir an t-údarás agus na pobail a bhfreastalaíonn sé orthu. Cuireann sé struchtúr níos daonlathaí ar fáil. Go pearsanta, gabhaim buíochas leis an Aire. Aon uair a tháinig mé chuige le smaointe maidir leis an nGaeilge, léirigh sé fíorshuim sa Ghaeltacht agus sa Ghaeilge. Tá muinín agam go mbeimid in ann dul i ngleic leis na constaicí atá roimh an nGaeltacht sa todhchaí agus sna blianta atá romhainn. --- Source: Houses of the Oireachtas. Licensed under CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). The Official Report is revised after first publication; the fetch timestamp below identifies the version quoted. Record URI: https://data.oireachtas.ie/akn/ie/debateRecord/seanad/2026-06-11/debate/main Retrieved: 2026-08-14T04:55:03+00:00 Sitting date: 2026-06-11